Trong lịch sử hàng hải và khảo cổ học Việt Nam, hiếm có một sự kiện nào lại mang đến sự chấn động và niềm tự hào to lớn như cuộc khai quật con tàu cổ đắm tại vùng biển Cù Lao Chàm (Hội An, Quảng Nam). Dưới lớp cát biển sâu thẳm ngủ yên suốt hàng thế kỷ, một “kho báu” vô giá đã được đánh thức, mang theo minh chứng hào hùng về một thời kỳ vàng son của gốm sứ Việt Nam trên con đường tơ lụa trên biển.
Đó chính là câu chuyện về vinh quang của Gốm Chu Đậu – dòng gốm đã vươn mình ra thế giới từ hơn 500 năm trước.
1. Bí Ẩn Dưới Đáy Biển Và Cuộc Khai Quật Lịch Sử
Câu chuyện bắt đầu vào những năm cuối thập niên 90 của thế kỷ XX, khi những người ngư dân vô tình kéo lưới được những món đồ gốm sứ tinh xảo nhuốm màu rêu phong ngoài khơi Cù Lao Chàm. Ngay sau đó, một cuộc khai quật khảo cổ học quy mô lớn bậc nhất dưới nước đã được tiến hành.
Khi chạm đến xác con tàu cổ, các nhà khảo cổ đã không khỏi choáng ngợp. Dưới đáy đại dương là hàng vạn hiện vật gốm sứ được xếp ngay ngắn, phần lớn vẫn còn nguyên vẹn dù đã trải qua hàng trăm năm ngâm mình trong nước mặn và bão tố. Kết quả giám định cho thấy, đây là một con tàu buôn quốc tế bị đắm vào khoảng thế kỷ XV. Đáng tự hào thay, đại đa số hàng hóa trên con tàu ấy chính là Gốm Chu Đậu – dòng gốm xuất phát từ châu thổ sông Hồng của Đại Việt xưa.
2. Minh Chứng Cho Quyền Lực Xuất Khẩu Vang Dội Thế Kỷ XV
Sự kiện tàu đắm Cù Lao Chàm không chỉ là một phát hiện khảo cổ, mà là một “bản hùng ca” khẳng định sức mạnh kinh tế và văn hóa của dân tộc.
Các nghiên cứu khảo cổ học trên đất liền cũng từng chỉ ra rằng khu vực Chu Đậu có hệ thống lò gốm phát triển mạnh từ cuối thế kỷ XIV và đạt đến thời kỳ hưng thịnh rực rỡ nhất vào thế kỷ XV – XVI. Số lượng hiện vật khổng lồ trên con tàu cổ chính là bằng chứng đanh thép cho thấy gốm Chu Đậu từng hiện diện vô cùng mạnh mẽ trong giao thương quốc tế.
Vào thời điểm đó, Gốm Chu Đậu không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà đã trở thành một mặt hàng xuất khẩu chủ lực, theo các thương thuyền vượt đại dương đến với các quốc gia châu Á, Trung Đông và phương Tây. Tầm vóc vĩ đại ấy ngày nay vẫn được tiếp nối khi tinh hoa văn hóa của gốm Chu Đậu cổ đang được lưu giữ và trưng bày tại 46 bảo tàng danh tiếng thuộc 32 quốc gia trên toàn thế giới.
3. Vẻ Đẹp Bất Tử Vượt Qua Thử Thách Của Đại Dương
Điều khiến giới chuyên môn kinh ngạc nhất là chất lượng tuyệt hảo của các hiện vật. Dù nằm dưới đáy biển sâu hơn 400 năm, chịu sự ăn mòn của muối biển, nhưng khi được vớt lên, những chiếc bình, chiếc đĩa gốm Chu Đậu vẫn giữ được lớp men tro trấu độc đáo cùng chiều sâu thị giác mộc mạc mà vô cùng sang trọng.
Trên những hiện vật ấy, ngôn ngữ tạo hình thuần Việt vẫn hiện lên vô cùng sống động. Bức tranh phản ánh nền văn minh châu thổ sông Hồng qua những họa tiết sen, cúc, chim, cá, mây nước và phong cảnh thôn quê như chưa từng bị thời gian hay đại dương bôi xóa. Điều này minh chứng cho trình độ kỹ thuật chế tác, nung đốt cũng như chất lượng men, cốt đất của các nghệ nhân Chu Đậu xưa đã đạt đến đỉnh cao hoàn mỹ.
Lời Kết
Con tàu cổ Cù Lao Chàm mang theo kho báu gốm Chu Đậu có thể đã vĩnh viễn nằm lại dưới đáy biển sâu, nhưng vinh quang của nó thì đã thức tỉnh và vươn lên mạnh mẽ. Câu chuyện về con tàu đắm không chỉ thỏa mãn trí tò mò của những người yêu lịch sử, mà còn thắp sáng ngọn lửa tự hào dân tộc.
Tiếp nối tinh thần hào hùng ấy, Công ty Cổ phần Tinh Hoa Gốm Sứ Chu Đậu ra đời với sứ mệnh phục hưng, bảo tồn và làm mới những giá trị truyền thống. Chúng tôi cam kết đưa tinh hoa gốm Việt tiếp tục vươn xa, viết tiếp câu chuyện dang dở của cha ông trên những hành trình giao thương mới trong kỷ nguyên đương đại.
